„2. Procesy nieodwracalne i fluktuacje
Warunkiem i przyczyną procesu nieodwracalnego jest bodziec termodynamiczny (powinowactwo chemiczne, gradienty temperatury, prędkości lub potencjałów chemicznych i elektrycznych, siły działające na składniki układu). Bodźce te wywołują skoniugowane z nimi przepływy w takim kierunku, by zmniejszyć bodźce i zredukować je ostatecznie do zera. Zachodzą przy tym pewne charakterystyczne zjawiska uboczne, mające duże konsekwencje dla mechanizmu procesu nieodwracalnego. Na przykład gradient stężenia wywołuje nie tylko skoniugowany z nim przepływ składników, ale także przepływ energii (efekt Dufoura). Podobnie gradient temperatury, wywołujący skoniugowany z nim przepływ energii powoduje przepływ składników, termodyfuzję (efekt Soreta). Tego rodzaju sprzężenia bodźców i przepływów są raczej regułą, mają naturę kinetyczną.
Zachodzi jednak ważna różnica pomiędzy wywołanym przez bodziec przepływem skoniugowanym, a wymuszonym przepływem sprzężonym. Pierwszy z nich powodując wyrównanie np. gradientów, zbliża układ do równowagi, drugi zaś oddala go, wywołując powstanie nowego bodźca. Z pierwszym wiąże się tworzenie, a z drugim zanikanie entropii. W omawianych przykładach wyrównywanie temperatury pociąga za sobą zmianę stężeń i vice versa, co jest tak ważne w mechanizmie regulacji wewnętrznej układu.“(4)